Chcemy mostu, nie zapory!

Czy słyszeliście, gdzie w okolicach Myscowej podobno szukano kiedyś złota? Znacie legendę o koniu ubranym w kożuch, który przegonił myśliwych z Bucznika? To tylko dwie z opowieści, które od mieszkańców Myscowej zebrały badaczki ze Stowarzyszenia Pracownia Etnograficzna. Stworzyły one mapę miejscowości i związanych z nią historii, żeby zachować pamięć o czymś co, być może za chwilę, przestanie istnieć.

Myscowa to niewielka wieś położona w Beskidzie Niskim nad rzeką Wisłoką. Jej historia liczy sobie ponad 600 lat, kiedyś była to wieś głównie łemkowska. Obecnie mieszka tam ok. 300 osób, ludzie mają swoje gospodarstwa, hodują krowy, zajmują się agroturystyką. Jest tam remiza, cerkiew przerobiona na kościół katolicki i prawie 100 domów. Działa Koło Gospodyń Wiejskich. Nad mieszkańcami wisi jednak cały czas widmo starych, przedwojennych planów budowy zapory i zbiornika na Wisłoce.

Nikt jednak nie potrafi im powiedzieć, gdzie mieliby się przeprowadzić, jakie rekompensaty za swoje domy i gospodarstwa otrzymają, co z ziemią, która ma niską klasę i za którą rekompensat nie będzie? Przez ciągłe zagrożenie zalania Myscowa jest miejscowością bardzo zieloną, ludzie nie inwestowali tutaj w nowe domy.

W 2015 r. rząd zaciągnął pożyczkę w Banku Światowym na poczet m. in. tej inwestycji. Żeby otrzymać te pieniądze rząd musiał udowodnić przed BŚ, że mieszkańcy chcą zapory i chcą zalewu, musiał przeprowadzić konsultacje, jednak nic takiego nie miało miejsca. Mieszkańcy napisali list do BŚ z informacją o ich sfałszowanej zgodzie, dostali tylko dyplomatyczną, wymijającą odpowiedź.

W sieci można znaleźć wiele artykułów o tym, że zapora jest na etapie planowania, zbierane są dokumenty, budowa ruszy już za chwilę, za moment. Nie stało się to do dzisiaj, administracyjnie utknęło to na najważniejszym etapie wydania decyzji środowiskowej przez RDOŚ w Rzeszowie. Wody Polskie zostały poproszone o uzupełnienie wniosku, znajdowało się tam ponad 200 niespójności, nadal nie ma odpowiedzi. Jednym z zastrzeżeń do wydania pozytywnej decyzji jest fakt, że bardzo często pojawiają się tam osuwiska, które mogą utrudnić budowę i funkcjonowanie zbiornika, a nawet doprowadzić do katastrofy.

Obecnie sprawa ucichła, ludzie normalnie funkcjonują, wierzą, że zalewu nie będzie, ale wiele rzeczy może dziać się za ich plecami. W trakcie budowy jest np. droga, która ma prowadzić do zalewu.

Sam zbiornik ma pełnić funkcję przeciwpowodziową, ma chronić miejscowości takie jak Jasło, Dębica, Mielec. Jednak jak wskazuje Fundacja Greenmind zapora może zmniejszyć falę powodziową o 40 cm, a w samym Jaśle łączą się trzy rzeki i każda z nich może wylać. Najlepszym rozwiązaniem byłoby zbudowanie wałów odpowiednio oddalonych od rzeki, żeby dać jej możliwość swobodnego wylania, bo rzeki wylewały i wylewać będą.

Drugą funkcją zbiornika miałoby być gromadzenie wody pitnej, jednak ta funkcja wyklucza się z funkcją przeciwpowodziową. Nie obserwuje się także zwiększonego zapotrzebowania na wodę (ten argument padał wiele lat temu, kiedy w Jaśle istniał jeszcze przemysł wymagający dużego zaopatrzenia w wodę). Sami mieszkańcy mówią, że wody w rzece jest coraz mniej, dlatego obawiają się, że zalew będzie po prostu bagnem i podzieli los Klimkówki, zalewu na rzece Ropie, w którym brakuje wody.

Nie dość, że zalew nie ma żadnego funkcjonalnego uzasadnienia, to w dodatku zdegraduje bardzo cenny przyrodniczo teren. Jak podaje wspomniana już FG: Zbiornik zniszczy znaczną część 4 obszarów Natura 2000 (Ostoja Magurska, Beskid Niski, Wisłoka z Dopływami, Łysa Góra), na kolejne 3 będzie miał znaczące negatywne oddziaływanie (Ostoja Jasielska, Dolna Wisłoka z Dopływami, Kościół w Skalniku). Zlokalizowany jest w granicach Magurskiego Parku Narodowego, na przełomowym odcinku Wisłoki między Myscową, a Ostrysznem (między górami Kamień i Suchania), co zawęzi karpacki korytarz ekologiczny i pogorszy możliwości migracji zwierząt. Inne obszary chronione, na które zbiornik będzie oddziaływał to: Obszar Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego oraz Jaśliski Park Krajobrazowy.

Na terenie planowanej inwestycja została przeprowadzona także Inwentaryzacja Przyrodnicza.

Występują tam wilki, rysie, żbiki, orlik krzykliwy, orzeł przedni, bocian czarny, puszczyk uralski, sowy, muchołówki, cenne rośliny: liczne storczyki, podkolan biały, kukułka fuchsa, kukułka plamista, kukułka szerokolistna, goryczka krzyżowa, storczyk samiczy, pióropusznik strusi, obrazki alpejskie, języcznik zwyczajny, paprotnik kolczysty, paprotnik Brauna, tojad dzióbaty, tojad mołdawski… wymieniać dalej?

Najbardziej zadziwiające w tym wszystkim jest poparcie Magurskiego PN dla tak kontrowersyjnej inwestycji. Nie znalazłam żadnej krytycznej wypowiedzi dyrekcji MPN.

Głos zabrali aktywnie sami mieszkańcy, którzy przy pomocy organizacji ekologicznych zorganizowali protesty. W trudnych pandemicznych warunkach w 2020 wraz z osobami z kolektywu Siostry Rzeki stanęli oni z banerem “Chcemy mostu, nie zapory”. Hasło to wydaje się być zarazem głównym postulatem i potrzebą Myscowian, ponieważ obecnie Wisłokę mogą przekroczyć, przy niskim poziomie wody, na betonowych blokach ułożonych na dnie. Jednak gdy poziom wody się podniesie muszą nadrabiać wiele kilometrów, żeby przekroczyć rzekę w Myscowej. Głos w sprawie zabrały także licznie zamieszkujące Myscową krowy.

Zapora na Wisłoce to moim odczuciu kolejny przestarzały megalomański projekt, który tylko zniszczy to miejsce bezpowrotnie i nie będzie mieć realnego przełożenia na działania przeciwpowodziowe czy zabezpieczenie mieszkańców przed suszą i niedoborami wody. Zniszczone zostanie także kilkusetletnie dziedzictwo kulturowe i lokalna społeczność, która była i jest związana z rzeką.

Weronika Piotrowska

@-TAK nr. 20

Źródła:

Zbiornik wodny w ostoi naturowej, R. Babiasz, M. Jędra, M. Rejmer, R. Szymczuk, Dzikie Życie, https://dzikiezycie.pl/archiwum/2006/czerwiec-2006/zbiornik-wodny-w-ostoi-naturowej

Zbiornik Kąty-Myscowa, Zbiornik Kąty-Myscowa | Fundacja Greenmind

Beskidzką “krainę z bajki” ma zalać woda. Znikną 92 domy, cerkiew i fragment parku narodowego, K. Kojzar, https://oko.press/zbiornik-katy-myscowa

Odnajdziemy się na mapie Myscowej, https://etnograficzna.pl/projekty/myscowa/

Inwentaryzacja przyrodnicza dla projektowanego zbiornika wodnego Kąty – Myscowa, https://youtu.be/x_XoOqKb15U?si=-VF7rY7290vZPbIT