Relacja z Konferencji anarchistycznej ASN9 w Manchesterze
W dniach 26-28 sierpnia Anarchist Studies Network zorganizowało 9. edycję konferencji, której tematem przewodnim w tym roku było poszukiwanie anarchizmu nie popadającego w antropocentryzm.
Z jednej strony coraz pilniejsze wydaje się uwzględnienie w aktywizmie ochrony środowiska, zwierząt, lasów, czy nawet konkretnych przestrzeni przed eksploatacją i wyniszczeniem dla zysku. Z drugiej strony w kontekście technologii podnoszone są coraz częstsze głosy krytyczne. W głośnej książce Karen Hao przekonuje, że kontrolowany przez korporację rozwój AI ma charakter imperialny, Yanis Varoufakis od lat przestrzega przed koncentracją władzy w rękach technofeudalnych gigantów w rodzaju Amazona, Shoshana Zuboff opisywała proces nasilenia inwigilacji, a na polskim gruncie niedawno Jarosław Urbański pisał o akceleracjonizmie oraz nadmiernych nadziejach pokładanych w nowych technologiach 1 Konferencja skoncentrowana była na przedstawieniu perspektyw ekologicznych, wegańskich i postkolonialnych, refleksji nad możliwością solidarności z innymi gatunkami czy walką o środowisko. Podnoszone były również kwestie powiązań ludzi z technologią – czy da się obecnie szerzyć anarchistyczne postawy w świecie cyfrowym, coraz bardziej regulowanym przez korporacje? To uwikłanie człowieka w otoczenie, zarówno naturalne jak i techniczne, skłoniło organizatorów do nazwania ostatniej
edycji: More Than Human Anarchism. Konferencja obejmowała nie tylko kilkadziesiąt wykładów pogrupowanych tematycznie, ale również warsztaty wprowadzające, pokazy filmowe, panele dyskusyjne czy stoiska z zinami i książkami m.in. Freedom Press 2 . Motyw przewodni nadawał spójności konferencji, ale jej nie ograniczał, pozostawało wiele przestrzeni na wystąpienia ogółem odnoszące się do historii anarchizmu, kooperatyw, syndykalizmu czy pomocy wzajemnej.
W konferencji wzięli udział badacze akademiccy i aktywiści z całego świata. 
Wśród prelegentów znalazł się chociażby Toru Oda – japoński tłumacz „Więziennych wspomnień anarchisty” Alexandra Berkmana czy „Pomocy wzajemnej jako czynnika rozwoju” Piotra Kropotkina. Opowiadał o historii japońskiej recepcji i tłumaczeń książek anarchistycznego księcia. Laurence Davis przedstawił wywrotową wyobraźnię Ursuli Le Guin, jej krytykę wizji linearnego postępu, który łatwo może przerodzić się w kolonizację, zagarnianie kolejnych zasobów i przestrzeni w imię „cywilizowania”. Wiele referatów przybliżało myśli autorów klasycznych, takich jak Bakunin czy Kropotkin, a niektórzy znajdowali nieoczywiste połączenia, np. poglądów Maxa Stirnera z posthumanizmem Donny Haraway jak w przypadku referatu Elke Van dermijnsbrugge. Tematy toczonych na konferencji dyskusji obejmowały zagadnienia takie jak nowe technologie, zagrożenia związane ze ślepym dążeniem do zwiększania wydajności, traktowanie społeczeństwa jako maszyny – o tym mówili w ramach swojego wystąpienia Nishikant Sheorey i Karn Bianco. 2
Przyleciałem do Manchesteru z referatem poświęconym Piotrowi Kropotkinowi, a w szczególności znaczeniu jego wspomnień spisanych w tekście In Russian and French Prisons. Myśl Kropotkina wciąż wydaje się aktualna,
krytykowany przez niego darwinizm społeczny Herberta Spencera dziś nawiedza nas pod postacią neoliberalnej pogardy dla „przegranych” na rynku (survival of the fittest) i postępującej prywatyzacji, a refleksje Kropotkina nad funkcjonowaniem systemu penitencjarnego zdradzają, że te instytucje utrwalają tylko dyscyplinę oraz pomagają łamać strajki 3 , a nie mogą zapewnić realnego progresu społecznego. Referat treścią był zbliżony do mojej książki Społeczeństwo wobec państwa wydanej przez Bractwo Trojka.
Konferencja Anarchist Studies Network była okazją do wymienienia się głosów z różnych środowisk, tych aktywistycznych, jak i akademickich. Te rozmowy na różnych poziomach, dotyczące kwestii praktycznych (np. jak organizować akcje bezpośrednie używając cyfrowych narzędzi) i teoretycznych (historia ruchu, analizy przedstawianych w literaturze anarchistycznych utopii) świadczyły o żywotności idei anarchistycznych.
Odczuwalna jest potrzeba na wielu polach zdecentralizowanych, horyzontalnych, spontanicznych i bezpośrednich działań, wbrew unifikującym nacjonalistycznym czy militarystycznym narracjom.
ASN10 odbędzie się w 2028 roku na Uniwersytecie Helsińskim, jeśli jednak Finlandia nie jest Wam po drodze, to wiele zasobów udostępnianych jest online na blogu oraz stronie internetowej Anarchist Studies Network.
Znajduje się na niej m.in. lista anarchistycznych lektur na najróżniejsze tematy – od antyfaszyzmu, przez urbanistykę i kryminologię, aż po filozofię.
Jan Szyszkowski
1 Co przyniesie nam AI: zagładę, bezrobocie czy wyzwolenie od brzemienia ciężkiej pracy?
